Ανοικτός διάλογος
Γρηγόρης Λαζαράκος
Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων (DPO)
Βουλή των Ελλήνων
“Η ανωνυμοποίηση δεν είναι πιστοποιητικό αορίστου χρόνου. Είναι η αποτύπωση μιας συγκεκριμένης στιγμής — και στην εποχή της ΤΝ, η εικόνα αλλάζει πολύ γρήγορα.”
Ποιος/ποια είναι
Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων (DPO) της Βουλής των Ελλήνων, με μακρά εμπειρία στην εφαρμογή της ανωνυμοποίησης στην πράξη.
Βασική τοποθέτηση
Η ανωνυμία είναι σχεσιακή
Η ανωνυμία δεν κρίνεται μόνο από τα δεδομένα του αρχείου, αλλά από τον αποδέκτη, τον τρόπο αξιοποίησης και τις βοηθητικές πληροφορίες που ήδη διαθέτει· δεν είναι πιστοποιητικό αορίστου χρόνου.
Ερωτήσεις & απαντήσεις
Οι ερωτήσεις του συντονιστή και οι απαντήσεις που δόθηκαν, με βάση την επίσημη απομαγνητοφώνηση της εκδήλωσης.
ΕΜε ένα παράδειγμα: πότε ένα αρχείο θεωρείται ανωνυμοποιημένο; Είναι ανωνυμοποιημένο για τον ερευνητή, τον φορέα, τον εκτελούντα ή το κοινό; Και αποτελεί η ανωνυμοποίηση «έξοδο» από το πεδίο του GDPR;
- Παράδειγμα: δημόσιο νοσοκομείο διαθέτει αρχείο νοσηλειών χωρίς ονόματα/ΑΜΚΑ, αλλά με φύλο, έτος γέννησης, ΤΚ και διάγνωση. Η ανωνυμία κρίνεται από τέσσερις οπτικές: για τον ερευνητή χωρίς άλλες πηγές (πιθανώς ανώνυμο), για το νοσοκομείο (όχι, διατηρεί τα μητρώα), για τον εκτελούντα την επεξεργασία (εξαρτάται από την πρόσβασή του), και σε δημόσια ανάρτηση (επαναταυτοποιήσιμο).
- Ο δημόσιος φορέας σχεδιάζει την ανωνυμοποίηση ανά τρόπο διάθεσης και ανά αποδέκτη — για δημόσια ανάρτηση χρειάζεται δραστική μείωση ανάλυσης (περιφέρεια αντί ΤΚ, δεκαετία αντί έτους, ευρύτερη κατηγορία νόσου).
- Η ίδια η ανωνυμοποίηση είναι επεξεργασία και υπάγεται στον GDPR· μόνο εφόσον το τελικό σύνολο είναι όντως ανώνυμο για τον συγκεκριμένο αποδέκτη παύει να εμπίπτει σε αυτόν. Το σύνολο κρίνεται ενιαία — μία μοναδική εγγραφή αρκεί.
ΕΑρκεί η έγγραφη δέσμευση μη επαναταυτοποίησης που προβλέπει ο DGA; Και τα δεδομένα που είναι ανωνυμοποιημένα σήμερα, θα παραμείνουν ανώνυμα αύριο;
- Στο παράδειγμα του νοσοκομείου εφαρμόζεται και ο DGA (άρθρο 5§3): ιεράρχηση μέτρων — κατά προτεραιότητα ανωνυμοποίηση, αλλιώς εξ αποστάσεως πρόσβαση σε ασφαλές περιβάλλον, και ως έσχατη λύση επεξεργασία εντός των φυσικών χώρων του.
- Η έγγραφη δέσμευση μη επαναταυτοποίησης είναι σημαντική αλλά δεν υποκαθιστά τα τεχνικά μέτρα: είναι η πινακίδα «απαγορεύεται η είσοδος», ενώ η ορθή ανωνυμοποίηση είναι η κλειδαριά.
- Η ανωνυμία δεν είναι αμετάκλητη — νέες διαρροές, νέα ανοικτά σύνολα ή φθηνότερη επαναταυτοποίηση με ΤΝ μπορούν να την ανατρέψουν· απαιτούνται όροι επανεξέτασης, διάρκεια και δυνατότητα ανάκλησης. «Η ανωνυμοποίηση είναι φωτογραφία της στιγμής.»
Καταληκτική σκέψη — τρεις λέξεις
- Σχετικότητα (ανά αποδέκτη), τεκμηρίωση (πώς έγινε η ανωνυμοποίηση, με ποιες δοκιμές) και επανεξέταση (ο κίνδυνος μεταβάλλεται).
- Πρακτική παρότρυνση: η ελληνική δημόσια διοίκηση, τα πανεπιστήμια και οι αρχές να συμβάλουν τώρα στη διαβούλευση των κατευθυντήριων γραμμών του EDPB, αντί να τις σχολιάσουν αφού οριστικοποιηθούν.